Tvrdnje da vakcine/cjepiva protiv COVID-19, pogotovo mRNA (iRNK) vakcine, nisu vakcine ili da „ne spadaju u definiciju vakcina“ pravdaju se navodima da one „ne sprječavaju bolest i ne sadrže virus“. Međutim, ove vakcine to jesu po mnogim kriterijima i zadovoljavaju definiciju vakcine /cjepiva.

Prema članku objavljenom u Nature Reviews Immunology (1), koji su napisali Andrew Pollard, direktor Oksfordske grupe za vakcine, i Else Bijker, pedijatrica i istraživačica u toj grupi, „vakcina/cjepivo je biološki proizvod koji se može koristiti da potakne siguran imunološki odgovor koji daje zaštitu od infekcije i/ili bolesti kada dođe do naknadnog izlaganja patogenu“.

Dakle, pod vakcinom se podrazumijevaju i oni medicinski proizvodi koji sprečavaju infekciju, ali i oni koji sprječavaju razvoj bolesti (simptomatske bolesti ili težih, po život opasnih oblika bolesti) ako naknadno dođe do infekcije.

U definiciju vakcine spada to da štite od teških oblika bolesti

Vakcina ne mora eliminisati 100% infekcija, odnosno biti 100% efikasna protiv infekcije, da bi se smatrala vakcinom. Vakcine protiv COVID-19 smanjuju rizik od infekcije, a posebno od teške bolesti i smrti. Kao takve, vakcine protiv COVID-19 spadaju u definiciju vakcina. recimo BCG vakcia protiv tuberkuloze ne sprječava u potpunosti infekciju, ali sprječava razvoj teških oblika bolesti, naročito kod djece. BCG vakcina SPADA u vakcine.

mRNA vakcine protiv COVID-19, poput Moderna Spikevax ili Pfizer/BioNTech Comirnaty vakcina, zaista ne sadrže uzročnika bolesti, mrtvog ili umrtvljenog, ali sadrže jedan specifičan dio virusa SARS-CoV-2, koronavirusa koji izaziva ovu bolest – njegov gen za jedan važan protein. To je protein Spike (šiljak), pomoću kojeg ovaj virus ulazi u naše ćelije i inficira nas. To je ujedno i dio virusa s kojim naš imunološki sistem i ćelije imaju najviše dodira i stoga je najbolji izbor za antigen u vakcini. Antigen je ono što pokreće imunološki odgovor.

Slično je i sa adenovirusnim vakcinama poput AstraZeneca Vaxzevria i J&J – one ne sadrže koronavirus, ali je genetička poruka za stvaranje antigena, Spike proteina, ubačena u za ljude bezopasne adenoviruse.

U definiciju vakcine spada poticanje imunološkog odgovora

Vakcine protiv COVID-19 potiču siguran imunološki odgovor koji štiti pojedince u određenoj mjeri od infekcije, a u većoj mjeri od teškog oblika bolesti i smrtnog ishoda. Dokazano je da, pogotovo nakon treće doze, štite dobro i protiv novih varijanti, poput omikrona. Sve su to obilježja vakcina, što znači da su vakcine protiv COVID-19 doista – vakcine.

Vakcine koje pružaju punu zaštitu od infekcije zovu se sterilizirajuće vakcine, a takav imunitet zove se sterilizirajući imunitet. Međutim, kada bismo to tražili od svake vakcine, kada bi to bila definicija vakcina, mnoge ne bi spadale u definiciju. Vakcine ne moraju pružati 100% zaštitu niti biti sterilizirajuće da bi se bolest držala pod kontrolom.

Većina vakcina koje se rutinski koriste, kao što su one protiv rotavirusa i dječije paralize, ne sprečavaju 100% infekcija. Recimo, BCG vakcina ne sprečava u potpunosti infekciju tuberkulozom, ali štiti djecu od teških oblika tuberkuloze, poput milijarne tuberkuloze. Dijelom zahvaljujući ovoj vakcini, incidencija tuberkuloze je u mnogim zemljama smanjena, pogotovo među djecom.

Uprkos tome što ne štite 100% od zaraze, vakcine protiv rotavirusa smanjile su broj posjeta bolnicama zbog zaraze rotavirusom kod djece za 90%. Kako objašnjava dr. Sarah Caddy, klinička istraživačica iz oblasti virusne imunologije na Univerzitetu Cambridge, u članku u The Conversation, „većina vakcina koje se danas rutinski koriste ne postižu to” i „zapravo je izuzetno teško proizvesti vakcine koje zaustavljaju virusnu infekciju u potpunosti“. Uprkos tome, ove vakcine i dalje efikasno smanjuju teret zaraznih bolesti u svjetskoj populaciji.

mRNA vakcine ne „uzrokuju više štete nego koristi”

Ni tvrdnje da vakcine protiv Covid-19, naročito mRNA vakcine, „nisu vakcine“ jer „uzrokuju više štete nego koristi” nije tačna. Nijedan medicinski proizvod ne može biti odobren ako rizici premašuju korist. Stoga se prijave nuspojava, naročito teških, pažljivo prate i utvrđuje se da li postoje samo korelacione veze ili je ipak vakcina uzrok neke nuspojave. Vakcine protiv COVID-19 su sigurne i korist premašuje rizike nuspojava.

Do polovine marta 2021, u svijetu je dato preko 11 miliona doza vakcina protiv COVID-19, a vakcinisano je oko 57% globalne populacije i nema naznaka da rizici premašuju korist. Prema podacima koji dolaze iz Australije, nevakcinisani imaju oko 11 puta veći rizik od teškog oblika COVID-19.

Vakcinisane osobe imaju oko pet puta manju vjerovatnost da će biti zaražene u poređenju s nevakcinisanima, prema studiji američkog CDC-a (2), koja je pratila slučajeve COVID-19 između aprila i juna 2021. 

Treba znati da probojne infekcije mogu uzrokovati blagu do umjerenu bolest COVID-19, ali vakcinisani oboljeli uglavnom ostaju na kućnom liječenju i rijetko su hospitalizirani. Vakcine su vrlo efikasne u sprečavanju napredovanja ovih infekcija u tešku bolest, hospitalizaciju ili smrt.

Ista studija CDC-a pokazala je da je rizik od hospitalizacije i smrti kod vakcinisanih osoba smanjen više od 10 puta u poređenju s nevakcinisanim osobama. Jasno je da je ova studija nastala prije pojave omikrona i da se odnosi samo na vakcine primjenjivane u SAD-u (Moderna, Pfizer i J&J). Ali i nakon pojave omikrona, premda postoji više probojnih infekcija kod vakcinisanih, i dalje nema puno hospitalizacija među vakcinisanim. Vakcinalni imunitet vremenom slabi, kao i imunitet stečen prebolijevanjem, količina antitijela opada, ali to se dešava i s većinom drugih vakcina, pa i sa imunitetom stečenim prebolijevanjem drugih bolesti.

Još:

Vakcine ne moraju biti savršene i davati se u 1 dozi te djelovati doživotno da bi „radile posao“

Da li vakcine/cjepiva moraju biti sterilizirajuća da kontrolišu pandemiju?

Ukratko, vakcine protiv COVID-19 jesu vakcine zato što na siguran način izazivaju imunološki odgovor  koji nudi zaštitu i od infekcije i posebno od teške bolesti COVID-19 kada je osoba naknadno izložena SARS-CoV-2 virusu. Pokazalo se i da mRNA vakcine pobuđuju obje poluge imunološkog sistema (stanični i humoralni odgovor) i tako daju superiornu zaštitu.

Reference:

  1. Pollard & Bijker. (2021) A guide to vaccinology: from basic principles to new developments. Nature Reviews Immunology.
  2. Scobie et al. (2021) Monitoring incidence of COVID-19 cases, hospitalizations, and deaths, by vaccination status – 13 U.S. jurisdictions, April 4 – July 17, 2021. Morbidity and Mortality Weekly Report.

Sadržaj je kreiran u okviru saradnje Društva “Nauka i svijet” i platforme Raskrinkavanje.ba/UG Zašto ne?

Napisala: Jelena Kalinić, biolog, naučni novinar i komunikator, posjeduje WHO infodemic manager certifikat i Health metrics Study design & Evidence based medicine trening.